دفاع مقدس سالهاست یکی از موضوعات حاضر در کتابهای درسی است، اما در نسخههای جدید برخی کتابها، با توجه به تحولات اخیر، محتوای تازهای درباره جنگهای تحمیلی دوم و سوم، شهادت رهبر و شهدای مدرسه شجره طیبه میناب و همچنین ایستادگی مردم و نیروهای مسلح به مطالب درسی افزوده شده است.
سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی اعلام کرده است که در زمان وقوع جنگ تحمیلی سوم، بخش قابلتوجهی از کتابهای درسی چاپسپاری شده بود و به همین دلیل، محتوای مربوط به وقایع جدید در کتابهایی گنجانده شد که هنوز برای چاپ و توزیع ارسال نشده بودند.
در دوره ابتدایی، یکی از نمونههای این تغییرات در کتاب «هدیههای آسمان» پایه پنجم دیده میشود. در درس پانزدهم این کتاب با عنوان «این داستان را دوبار باید خواند»، ضمن پرداختن به دشمنیهای اسرائیل و آمریکا با ایران، شجاعت و تدابیر رهبر شهید انقلاب در مواجهه با دشمنان روایت شده است.
در کتاب «هدیههای آسمان» پایه ششم نیز درس دوازدهم با عنوان «زنگ میناب» به جنگ رمضان، شهادت رهبر، دانشآموزان میناب و رشادت نیروهای مسلح اختصاص دارد. در بخشهای دیگری از این کتاب نیز به سخنان رهبر شهید درباره ایستادگی در برابر دشمن، تجمعات مردمی پس از جنگ رمضان، شهادت رهبر و انتخاب آیتالله سیدمجتبی خامنهای به عنوان رهبر ایران اسلامی و همچنین شهدای جنگ رمضان، جنگ ۱۲ روزه و ناو دنا اشاره شده است.
در دوره متوسطه اول، کتاب جدید «آمادگی دفاعی» پایه نهم با تغییرات گستردهای نسبت به نسخه پیشین طراحی شده است. این کتاب تلاش دارد مفاهیم مربوط به تهدیدات جدید، جنگهای نوین، جنگ پنهان و نظام سلطه را برای دانشآموزان تبیین کند و آموزش دفاع را از سطح مفاهیم نظری به سمت شناخت و مهارتهای عملی سوق دهد.
این کتاب در سه فصل «مفاهیم و ضرورت آمادگی دفاعی»، «فرهنگ دفاعی ما» و «مهارتهای دفاعی» تنظیم شده و موضوعاتی مانند تهدید و دشمن، موقعیت ایران و تهدیدهای پیرامونی، روایت فتح، رویارویی قدرتها، نظام جمع، مهارتهای رزم، پدافند غیرعامل، جنگ پنهان و امداد و نجات را دربرمیگیرد.
در بخشهای جدید این کتاب، حوادثی مانند جنگهای ۱۲ روزه و ۴۰ روزه، هشت سال دفاع مقدس و جنگ ترکیبی برای توضیح تهدیدهای جدید و شرایط امروز مورد استفاده قرار گرفته است. همچنین موضوعاتی مانند مهارتهای بقا، خودامدادی و دگرامدادی و امداد و نجات نیز در آن مورد توجه قرار گرفته است.
سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی اعلام کرده است که بیش از ۸۰ درصد این کتاب نونگاشت است، اما در عین حال تلاش شده برخی ضرورتها و نمادهای کتاب قبلی حفظ شود. تدوین این کتاب با همکاری نهادهایی از جمله نیروهای مسلح، سازمان بسیج مستضعفین، بنیاد حفظ آثار و ارزشهای دفاع مقدس و مقاومت، سازمان پدافند غیرعامل و جمعیت هلال احمر انجام شده است.
در کتاب «مطالعات اجتماعی» پایه نهم نیز صفحات ۱۱۰ تا ۱۱۵ به تحولات ایران پس از جنگ هشتساله، تقابل ایران با اسرائیل و آمریکا، تجاوز آنان به کشور و ایستادگی مردم ایران اختصاص یافته است.
کتاب «از من تا خدا» در پایه هفتم نیز در درس یازدهم با عنوان «در سایه امن تو»، جنگهای رمضان و ۱۲ روزه، شهادت دانشآموزان میناب، رهبر و فرماندهان و جانفشانی مردم و نیروهای نظامی را روایت میکند. در بخش دیگری از این کتاب با عنوان «انتشار ممنوع» نیز به حوادث جنگ رمضان و ضرورت رعایت نکات امنیتی پرداخته شده است. همچنین موضوعاتی مانند توان موشکی ایران، شهید حسن طهرانیمقدم و جنگهای رمضان و ۱۲ روزه در صفحات دیگری از این کتاب آمده است.
در پایه هشتم، کتاب «از من تا خدا» بر ایستادگی در برابر آمریکا و مفاهیم اعتقادی مرتبط با مقاومت تأکید دارد. در پایه نهم نیز این موضوع با رویکردی تحلیلیتر دنبال شده و در بخشهایی از کتاب، موضوعاتی مانند ولایت فقیه، انرژی هستهای، توان موشکی، جنگ رمضان و تدابیر رهبر شهید انقلاب مورد توجه قرار گرفته است. همچنین در بخش دیگری از کتاب به دشمنی اسرائیل با ایران و جنگ علیه مردم فلسطین و ایران پرداخته شده است.
در کتاب «تاریخ معاصر ایران» پایه یازدهم نیز درسی جدید با عنوان «جمهوری اسلامی ایران پس از جنگ ۸ ساله در جهان جدید» اضافه شده که در صفحات ۲۱۷ تا ۲۲۱ و ۲۳۸ تا ۲۶۳، جنگ تحمیلی آمریکا و اسرائیل علیه ایران و زمینهها و رخدادهای مرتبط با آن را در چارچوب تحولات تاریخ معاصر کشور بررسی میکند.
در کنار تغییر محتوای برخی کتابها، سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی در پشت جلد شماری از کتابهای درسی نیز طرحی با عنوان «ایران عزیز» را اجرا کرده است. این طرح با هدف بازنمایی مفاهیمی مانند عزت، سربلندی، غرور ملی و تلاش برای ساختن ایران قوی طراحی شده و کتابهایی را شامل میشود که تا زمان وقوع جنگ تحمیلی سوم برای چاپ ارسال نشده بودند.
بر اساس توضیحات سازمان پژوهش، در طراحی این بخش ابتدا مفاهیم مرتبط با عزت و سربلندی ایران از بیانات رهبر شهید استخراج و سپس متناسب با محتوای هر کتاب، طرحهای هنری مرتبط انتخاب شده است.
در دوره ابتدایی، کتابهای آموزش قرآن، فارسی، نگارش، ریاضی، مطالعات اجتماعی و آموزش خط تحریری پایه پنجم و همچنین کتابهای هدیههای آسمان و آموزش خط تحریری پایه ششم با این طرح همراه شدهاند.
در دوره اول متوسطه نیز پشت جلد کتابهای عربی، زبان قرآن، کار و فناوری و «از من تا خدا» پایه هفتم، مطالعات اجتماعی، عربی، زبان قرآن، تفکر و سبک زندگی و «از من تا خدا» پایه هشتم و مطالعات اجتماعی و «از من تا خدا» پایه نهم به این موضوع اختصاص یافته است.
در دوره دوم متوسطه نیز کتابهای دین و زندگی، آمادگی دفاعی، تاریخ رشته علوم انسانی، تاریخ معاصر ایران و برخی کتابهای فیزیک با طرح «ایران عزیز» همراه شدهاند. در رشتههای فنیوحرفهای و کاردانش نیز کتابهایی مانند عربی، زبان قرآن، الزامات محیط کار، هوش مصنوعی و پرورش مهارتهای کلامی کودک از این رویکرد استفاده کردهاند.
مرور محتوای جدید کتابهای درسی نشان میدهد که دفاع مقدس و مقاومت در کنار روایتهای تاریخی، در قالب موضوعات اعتقادی، تربیتی، اجتماعی، دفاعی و تصویری نیز بازتاب یافته و تلاش شده مفاهیمی مانند ایثار، شجاعت، امنیت، مسئولیتپذیری، مقاومت، عزت ملی و دفاع از میهن متناسب با دوره سنی دانشآموزان در کتابهای مختلف ارائه شود.
نظر شما